Histori të Verteta

G. është një vajzë e vogël, 7 vjeçare që jeton me babain e saj A.P. Ajo është e paregjistruar në gjendjen civile. Për këtë arsye, ajo nuk është as në shkollë. Mbas lindjes së vajzës, nëna e saj H.T. u largua nga shtëpia dhe për shumë vite ka jetuar jashtë shtetit. Aktualisht, ajo po shlyen një dënim me burgim në Tiranë. A.P. dhe H.T. nuk kanë patur martesë ligjore dhe vajza ka lindur gjatë bashkëjetesës së tyre të shkurtër. Nëna H.T. e ka gjendjen civile në bashkinë e Rr., ndërsa babai A.P. e ka gjendjen civile në Tiranë. Që mbas lindjes së fëmijës dhe largimit të nënës nga shtëpia, prindërit e G. nuk kanë patur asnjë lloj marrëdhënie midis tyre. Gjatë kohës që H.T. vuan dënimin me burgim, babai A.P. e ka dërguar herë pas here vajzën në takime me nënën e saj.

Mbas disa takimeve me personelin e TLAS, A.P. u angazhua seriozisht për të ndjekur procedurat e regjistrimit të vajzës së tij në gjendjen civile. U konstatua fillimisht që nëna H.T. nuk kishte asnjë lloj dokumenti identifikimi, kështu që ishte e nevojshme fillimisht pajisja e saj me letërnjoftim. TLAS u kujdes që nëna të pajisej me kuponin e posaçëm dhe të vazhdonte me procedurat e aplikimit për t’u pajisur me letërnjoftim. Mbas pajisjes së nënës me dokument identifikimi dhe mbas disa takimesh me autoritetet e burgut, u arrit që të bëhej shoqërimi i nënës në zyrën e gjëndjes civile në Tiranë, ku është i regjistruar babai i vajzës A.P., për të bërë raportimin e lindjes nga ana e nënës. Babai A.P. kishte çertifikatën origjinale të asistencës në lindje të vajzës, të lëshuar nga materniteti. Çertifikata ishte e rregullt. Nëna kishte raportuar emrin dhe mbiemrin e saj të saktë, ashtu siç është e regjistruar në gjendjen civile.

Gjatë mbajtjes së aktit të lindjes, ishte i pranishëm edhe babai i vajzës A.P. Nëna bëri edhe njohjen e atësisë së fëmijës, duke mundësuar që fëmija të merrte mbiemrin e babait të saj. Kështu, përfundimisht fëmija G.P. mund të kishte çertifikatën e saj, si të gjithë moshatarët e saj. Tani nuk do të kishte asnjë pengesë që ajo të vazhdonte rregullisht shkollën.

Gjatë procedurës së mbajtjes së aktit të lindjes, babai shfaqi dëshirën që fëmija të hidhej në fletën e tij familjare, meqë ai ishte kujdesur për të që nga lindja dhe mendonte që fëmija do të vazhdonte të ishte ende nën kujdesin e mëtejshëm të tij. Nëna H.T. nuk e pranoi këtë kërkesë dhe fëmija u regjistrua si pjestare e familjes së nënës H.T. Kuptohet që babai nuk ishte dakort me këtë zgjidhje dhe për këtë ai i kërkoi TLAS që ta mbështeste më tej, në marrjen e fëmijës në fletën e tij familjare, nëpërmjet një procesi gjyqësor. TLAS do të shqyrtojë ndjekjen e mëtejshme të rastit, duke u mbështetur në interesin më të mirë të fëmijës.

Detyrimi për ushqim për fëmijët e lindur jashtë martese

Pranë Zyrës tonë u paraqit një kliente me iniciale A.F, pasi kishte marrë vesh për shërbimet që kryente zyra jonë nëpërmjet personave të tjerë ajo u paraqit duke kërkuar pension ushqimor për djalin e saj të mitur të lindur jashte martese, pasi babai i fëmijës pavarësisht se e kishte njohur atësinë e fëmijës nuk pranonte të kontribuonte në mirerritjen e fëmijës.

Janë pikërisht këto raste të cilat po shtohen dita ditës në shoqërinë Shqipëtare, pasi siç dihet është rritur mjaft numri i martesave të faktit (martesa jo në kuptimin ligjor, bashkjetesë), dhe janë pikërisht këto probleme që hasen pas ndërprerjes së bashkëjetesës.Pasi fëmija jeton me njërin nga prindërit dhe fakti se fëmija nuk jeton me prindin tjeter nuk e shkarkon atë nga detyrimi për të kontribuar për një jetesë më të mirë të fëmijës së tij.

U proçedua me mbledhjen e dokumentave të nevojshëm të cilat vërtetonin faktin që fëmija jetonte me nënën dhe të gjithë dokumentat që u konsideruan të nevojshëm për fillimin e proçesit gjyqësor.

U mendua që të hartohej një kërkesë padi duke u thirrur si i paditur në gjykim i ati i fëmijës.

Vetë termi bashkjetesë është shume i perdorur këto vitet e fundit por sipas nenit 163 të Kodit të Familjes: “Bashkëjetesa është një bashkim fakti midis burrit dhe gruas qe jetojnë ne çift, e karakterizuar nga një jete e përbashkët, qe paraqet një karakter stabiliteti dhe vazhdueshmërie”.

Për fëmijët e lindur jashtë martese neni 170 i Kodit të Familjes parashikon: “Amësia dhe atësia e fëmijës se lindur jashtë martese mund te vendosen me ane te njohjes vullnetare ose nëpërmjet një vendimi gjyqësor dhe për prindërit krijon te drejta dhe detyrime te njëjta, ne mënyrë prapavepruese, si për fëmijët e lindur nga martesa”. Pra nga neni i mesipër kuptohet qartë se edhe fëmijët që janë fryt i bashkjetesës gëzojnë të njejtat të drejta si fëmijët e lindur nga martesa dhe prindërit e tyre kanë të njëjtat detyrime njësoj si për fëmijët e lindur nga martesa.

Sipas nenit 192 pika “b” e Kodit të Familjes “Detyrim për ushqim kanë prindërit ndaj fëmijës së tyre”, pavarësisht nëse fëmija ka lindur jashtë martesë apo nga martesa, madje nei 196 përmend faktin se edhe në qoftë se njërit nga prindërit i është hequr përgjegjësia prindërore, përsëri ai nuk mund ti shmanget detyrimit për ushqim ndaj fëmijës së tij.

Neni 197 prashikon “Prindërit kane detyrimin për ushqim ndaj fëmijëve te tyre, kur këta nuk kane mjete te mjaftueshme për te jetuar.
Një fëmijë i mitur mund t'u kërkojë prindërve te tij detyrimin për ushqim edhe kur ka pasuri, kur te ardhurat nga pasuria dhe nga puna e tij nuk i përmbushin nevojat e tij.
Detyrimi për ushqim vazhdon edhe për kohen qe fëmijët madhore ndjekin shkollën e mesme ose te larte, deri ne moshën njëzetepesë vjeç”.

Pra duke ju rikthyer rasit të klientes K.N, duke marrë parasysh moshën e mitur të djalit të saj dhe vështirësinë financiare në të cilën ajo ndodhej, ajo në bazë të të gjthë neneve të përmendur më lart përligjej plotësisht në kërkimin e saj, duke kërkuar një jetë më të mirë për fëmijën e saj.

U depozitua kërkesë padia në gjykatë dhe u proçedua me hapat e mëtejshëm, ku u zhvilluan disa seanca gjyqësore dhe gjykata arritti në përfundimin se klientja A.F kishte të drejtë në kërkimin e saj duke i lidhur në këtë mënyrë një pension fëmijës së klientes A.F.

Në këtë mënyrë ky fëmijë do të ketë një të ardhme më të mirë dhe do të ketë mundësi më të mëdha për të pasur një jetesë normale njësoj si të gjithë fëmijët e tjerë.

Mbas një pune pothuajse 2 vjecare duke vlerësuar dhe kontributin e madh të Zyrës për Shërbimin Ligjor Falas u arrit në përfundimin e dëshiruar nga klientja A.F.

Në zyrën e Shërbimit Ligjor Falas Tirane u paraqitën rastet e një grupi klientësh në kuadër të projektit të UNDP.

Këto klientë i përkisnin të gjithë komunitetit Rom dhe të gjithë i lidhte një problematikë.

Fillimisht avokatët e TLAS u takuan më këtë komunitet në banesat e tyre jashtë rrethit të Tiranës. Në këtë takim u konstatua nga pohimet e vetë personave se ata kishin humbur shtetësinë shqiptare dhe nuk gëzonin shtetësinë e asnjë vendi tjetër. Ata pretendonin se nuk kishin bërë asnjëherë kërkesë për lënien e shtetësisë shqiptare por u kujtohej se për një gjë të tillë kishte aplikuar shumë vite më parë një i afërm i tyre. Disa prej tyre kishin karta identiteti gjë e cila e bëntë të vështirë të besohej se kishim të bënim me humbjen e shtetësisë shqiptare. Këta persona nuk dispononin asnjë dokument, (në rastin në fjalë do të ishte i nevojshëm një dekret që legjitimonte heqjen e shtetësisë) përveç disa dokumentave personale identifikuese të vjetra në kohë.

Nga takimi i parë u kuptua që ishte e nevojshme të bëhëj një verifikim lidhur me këta persona në zyrën përkatëse të gjendjes civile apo në Drejtorinë e Përgjithshme të Gjendjes Civile. Nga Zyra e Gjendjes Civile e zonës konstatuam se këta shtetas nuk figuronin në regjistrin kombëtar të gjendjes civile, pra u kuptua që këta persona nuk figuronin si shtetas shqiptarë. Për këtë arësye u kërkua informacion nëpërmjet një shkrese drejtuar Drejtorisë së Përgjithshmë të Gjendjes Civile lidhur me numrin dhe vitin e Dekretit që kishte vendosur heqjen e shtetësisë. Nga ky institucion na u kthye përgjigje për atë që kërkonim, pra u identifikua heqja e shtetësisë me dekretin përkatës dhe na u dërgua lista emërore e të gjithë personave që nuk kishin më shtetësinë. Bëhej fjalë për një grup prej 20 personash. Ajo që të binte në sy ishte fakti që këtyre personave ju ishte hequr shtetësia shqiptare që në vitin 1994 dhe një gjë e tillë ishte identifikuar vetëm disa muaj përpara referimit të këtyre rasteve në zyrën tonë. Edhe në Zyrën e Gjendjes Civile të Zonës shkresa që njoftonte për shtetësitë e humbura të klientëve ishte e kohëve të fundit, disa kohë përpara krijimit të regjistrit elektronik të Gjendjes Civile.

Mirëpo kjo situatë i kishte privuar gjatë gjithë kësaj kohë këta persona të përfitonin nga shërbimet sociale shtetërore, të përfitonin nga skema e ndihmës ekonomike, të regjistroheshin si të papunë apo të përfitonin nga shërbimet shoqërore e shëndetsore. Këta persona i përkisnin një shtrese mjaft në nevojë të shoqërisë të cilit e kishin të domosdoshme asistencën e këtyre shërbimeve, majde njëri prej klientëve kishte paaftësi të plotë mendore dhe si pasojë nuk mund të merte pagesë paaftësie dhe as të kryente ekzaminimet e nevojshme mjekesore.

Pas konstatimit të fakteve të mësipërme u fillua nga puna për zgjidhjen e problemit të klientëve.

Hapësira ligjore në të cilën ishte kërkuar dhe legjitimuar lënia e shtetësisë së klientëve i ishte nënshtruar ligjit të kohës. Ligji në fuqi është ligji nr. 8389 datë 5.8.1998 “Për Shtetësinë Shqiptare” i ndryshuar . Ky ligj ndër të tjera parashikon:

“…shtetasi shqiptar mund të jete edhe shtetas i një shteti tjetër…”.
“..Askujt nuk mund t'i hiqet arbitrarisht shtetësia shqiptare…”.
“..Çdo shtetas shqiptar ka të drejtë të heqë dorë nga shtetësia shqiptare me kusht që të ketë një shtetësi tjetër, të ketë fituar një shtetësi tjetër apo t'i jetë garantuar nga organet kompetente të shtetit të huaj dhënia e një shtetësie tjetër...”

Nga një vështrim i përgjithshëm i ligjit ishte e qarte se kishim të bënim me persona pa shtetësi, pra që nuk kishin as shtetësinë shqiptare dhe as nuk kishin fituar asnjë shtetësi tjetër.

Cdo shtet demokratik duhet të zbatojë marrëveshjet ndërkombëtare për reduktimin e pashtetësisë. Në këtë rast kishim të bënim pikërisht me një situatë te tillë e cila jo vetëm nuk ishte marë në konsideratë por gjithashtu kishte vite të tëra e cila nuk ishte konstatuar.

Ligji shqiptar parashikon rifitimin e shtetësisë shqiptare sipas procedurave të mëposhteme:

Neni 17

Kërkesa për fitimin, rifitimin ose heqjen dorë nga shtetësia shqiptare paraqitet në organet e Ministrisë së Rendit Publik të vendbanimit të personit ose, në rast se personi banon jashtë shtetit, në përfaqësitë diplomatike ose konsullore të Republikës së Shqipërisë jashtë shtetit. e shoqëruar me dokumentet e kërkuara nga ky ligj.

Neni 18

Në rast se dokumentet e nevojshme nuk janë të plota, organet kompetente, brenda një muaji, ia kthejnë kërkuesit për plotësime të mëtejshme.

Neni 19

Ministria e Rendit Publik brenda 6 muajve nga dita e paraqitjes se kërkesës se individit, në baze te kushteve të përcaktuara në kete ligj për fitimin, rifitimin ose humbjen e shtetësisë shqiptare, vendos për paraqitjen ose jo të kërkesës për fitimin, rifitimin ose humbjen e shtetësisë pranë Presidentit të Republikës.
Kërkesa e Ministrisë se Rendit Publik shoqërohet me dosjen e plote individuale te kërkuesit.
Vendimi për bërjen ose jo të kërkesës nga ana e Ministrisë së Rendit Publik i behet e njohur subjekteve të interesuara, të cilat, në rast se nuk janë dakord me përmbajtjen e tij, mund të ngrenë padi në gjykatën e rrethit Tirane.

Neni 20

Presidenti i Republikës, brenda 3 muajve nga paraqitja e k ërkesës së Ministrisë së Rendit Publik, nxjerr dekretin përkatës. Në rast se kërkesa nuk është e plotë, materiali i kthehet për t'u plotësuar Ministrisë së Rendit Publik brenda 1 muaji nga dita e paraqitjes.
Kur janë kushtet e pikës 7 të nenit 9 të këtij ligji, dekreti për fitimin e shtetësisë shqiptare nxirret edhe pa ndjekur procedurën e mësipërme.

Referuar akteve nënligjore në zbatim të këtij ligji. Parashikohet se dokumentat të cilat duhet të shoqërojnë kërkesën për rifitimin e shtetësisë shqiptare janë:

  • Kerkesa e qytetarit drejtuar Presidentit të Republikës.
  • Çertifikate lindje dhe familjare;
  • Relacion shpiegues dhe konfirmimi nga komisariati i policisë vendore dhe prefektura përkatëse lidhur me shtetësinë që kanë ose kanë patur prindërit e çdo aplikanti. ( përpilohet nga sektori i policisë kriminale dhe Prefektura e qarkut)
  • Deklaratë noteriale nga çdo aplikant mbi moshën 14 vjeç, për faktin e aplikimit ose jo për të fituar shtetësi tjetër.
  • Vertetimin e njësisë administrative përkatëse për çdo aplikant mbi moshën 14 vjeç.
  • Çertifikatë lindje ose të vdekjes të prindërve të çdo aplikanti.
  • Fotografi e aplikantit, copë 3 tre (në rast se ka fëmijë nën moshë 14 vjeç, fotografi për secilin prej tyre).
  • Mandat pagesa për aplikimin.

Pra, sikurëse vihet re, ishte e nevojshme që të përpiloheshin një numër i madh dokumentash për të gjithë personat, duke patur parasysh edhe faktin e mbulimit të shpenzimeve për çdo dokument.

Nga avokatët e TLAS fillimisht u fillua me pregatitjen e dokumentave nga Zyra e Gjendjes civile (çertifikatat e kërkuara për çdo aplikant) për të cilat u kërkua një kohë e gjatë pasi çertifikatat nuk mund të printoheshin nga sistemi elektronik i regjistrit të gjendjes civile sepse personat nuk ishin të regjistruar, si pasojë duhej të nxireshin të dhënat në mënyrë manuale nga arkivat e regjistrave të Gjendjes Civile.

Më pas u proçedua me dokumentat e tjera të kërkuara nga zyra e Gjendjes civile.

Më vështirësi u realizuan deklarat noteriale për klientët të cilët nuk dinin të shkruanin dhe ishte e nevojshme të paraqiteshin të gjithe personalisht për hartimin e tyre. Kjo gje gjithashtu u realizua me sukses.

Pas mbledhjes së të gjithë dokumentave u bë aplikimi i klientëve për rifitimin e shtetësisë shqiptare të clët u përfaqësuan nga avokatët e TLAS.

Nga aplikimi, sikurëse mund të shikohet nga parashikimi ligjor cituar më sipër, nevojitet një periudhë disa mujore derisa institucionet përkatëse të bëjnë verifikimet dhe vlerësimet e duhura e më pas kërkesa të përcillet në Presidencë. Më pas është Presidenti i Republikës i cili shprehet lidhur me kërkesën për rifitimin e shtetësisë shqiptare.

Avokatët e TLAS janë në kontakt të vazhdueshëm me këto institucione në mënyrë që lidhur me cështjen të mos ketë vonesa të paarsyeshme dhe që klientëve t’ju kthehet sa më parë shtetësia shqiptare.

Në zyrën e TLAS u paraqit klientja I.L. e cila paraqiste si problem ndërprerjen e marrëdhënies së punës në mënyrë të paligjshme dhe pa shkak të arsyeshëm. Pasi u diskutua çështja nga këshilltari i projektit dhe nga avokatët e zyrës u mendua se largimi nga detyra i klientes ishte bërë në mënyrë të padrejtë duke mos respektuar afatet ligjore shkaqet dhe rregullat e parashikuara nga Kodi i Punës në lidhje me ndërprerjen e marrëdhënieve të punës.
Marrëdhënia juridike e punës është marrëdhënia që krijohet midis punëdhënësit dhe punëmarrësit në të cilën parashikohet që punëmarrësi merr përsipër të kryejë punën në shpërblim të pagës që i jepet nga punëdhënësi. Marrëdhënia e punës vërtetohet nëpërmjet kontratës së punës dhe në mungesë të saj nëpërmjet librezës së punës.

Siç rezultonte edhe nga Libreza e Punës, klientja I.L. kishte filluar punë pranë Autoritetit Shëndetësor Rajonal më datë 18.05.1983 i cili në atë kohë quhej Drejtoria e Higjienës dhe Epidemive. Për të gjithë periudhën nga kjo datë deri më 12.04.2012 kishte punuar pa ndërprerje pranë këtij institucioni. Më datë 30.12.2011 nga ana e institucionit i është komunikuar një njoftim për suprimimin e vendit të punës dhe ndërprerja e marrëdhënieve të punës me efekt pas tre muajsh. Pas këtij njoftimi klientja kishte vazhduar punën deri në datën 10.04.2012, datë në të cilën institucioni kishte nxjerrë një urdhër për ndëprerjen e marrëdhënieve financiare. Arsyeja që përdorte pala e paditur për ndërprerjen e marrëdhënies së punës ishte Suprimim i vendit të punës. Kjo arsye sipas klientes, përbënte një shkak të paqenë dhe përbënte një mbulim të veprimeve arbitrare të punëdhënësit. Klientja kishte punuar pranë institucionit si sanitare për rreth 29 vjet dhe gjatë kryerjes së punës kishte qenë korrekte duke zbatuar me përpikmëri rregulloren e institucionit dhe urdhërimet e punëdhënësit në lidhje me kryerjen e detyrave. Klientja I.L. kishte qenë një nga punonjëset më të vjetra dhe i duheshin më pak se dy vjet për të dalë në pension pleqërie për shkak të moshës.

Në rastet e suprimimit të vendit të punës nga ana e punëdhënësit duhet të respektohen disa parime lidhur me vjetërsinë në punë apo faktin që punëmarrësi është shumë afër moshës së pensionit, në mënyrë që pasojat në lidhje me veprimet e kryera nga punëdhënësi të jenë me efekte sa më të lehta për punëmarrësin.

Largimi nga puna, duke i dhënë fund një marëdhënie juridike të punës duhet të respektojë parimet themelore që garantojnë të drejtat e punëmarrësve sipas legjislacionit të marëdhënieve të punës.

Në thelb të këtij parimi qëndron “e drejta e mbrojtjes nga veprimet e padrejta të punëdhënësit”. Për të garantuar këtë të drejtë, punëdhënësi ka detyrim që, para se të ndërmarë veprime për ndryshimin e marëdhënies së punës, përfshirë edhe “largimin nga detyra”, si veprimi me pasojat më të rëndësishme në marëdhëniet e punës, të dëgjojë punëmarrësin të shprehë opinionin e tij për veprimet që do të kryhen me kontratën e tij të punës.

Ky parim i rëndësishëm kushtetues (proces i rregullt ligjor - neni 42 “1” i Kushtetutës së R. së Shqipërisë”) gjen zbërthimin e vet në nenin 144 të Kodit të Punës.

Sipas Nenit 144 të Kodit të Punës “Pas kohës së marrjes në provë, kur punëdhënësi mendon të zgjidhë kontratën e punës, ai duhet të njoftojë me shkrim punëmarrësin të paktën 72 orë para takimit dhe të bisedojë me të. Punëdhënësi, i parashtron punëmarrësit arsyet e vendimit të marrë për zgjidhjen e kontratës. Zgjidhja njoftohet të paktën pas 48 orëve të bisedës. Ajo duhet të bëhet me shkrim.
Punëdhënësi i klientes I.L. nuk kishte respektuar asnjë nga afatet e mësipërme dhe kishte shkelur dispozitat e parashikuara nga neni 144 i Kodit të Punës.

Në rastin konkret një veprim i tillë nuk ishte kryer nga ana e punëdhënësit dhe kjo përbën mosrespektim të proçedurës së ndërprerjes së kontratës së punës nga ana e punëdhënësit në kuptim të përcaktimeve që bën Kodi i Punës në lidhje me këtë proçedurë.

Kjo mënyrë jo vetëm që nuk respekton të drejtat e punëmarrësit por nuk respekton as detyrimet që ka një insitucion për të kryer këto veprime proçedurale dhe të dëgjojë punëmarrësin në rastin e një zgjidhje të njëanshme të marrëdhënies së punës.

Sipas nenit 146 të Kodit të Punës, Zgjidhja e kontratës nga punëdhënësi, konsiderohet pa shkaqe të arsyeshme kur:

  1. punëmarrësi ka pretendime që rrjedhin nga kontrata e punës;
  2. punëmarrësi ka përmbushur një detyrim ligjor;
  3. bëhet për motive të pandashme nga personaliteti i punëmarrësit, por që nuk kanë lidhje legjitime me raportet e punës. Konsiderohen si motive të tilla raca, ngjyra, seksi, mosha, gjendja civile, detyrimet familjare, shtatzënia, besimi fetar, bindjet politike, kombësia, gjendja shoqërore;

Zgjidhja e kontratës pa shkaqe të arsyeshme është e pavlefshme. Punëdhënësi që ka zgjidhur kontratën pa shkaqe të arsyeshme, detyrohet t’i japë punëmarrësit një dëmshpërblim deri në një vit pagë, që i shtohet pagës që ai duhet të marrë gjatë afatit të njoftimit.

Shkaqet për të cilat klientja e konsideronte zgjidhjen e marredhënieve të punës të paligjshme dhe që u përfshinë në hartimin e kërkesëpadisë ishin:

  1. Suprimimi i vendit të punës i paraqitur në mënyrë të tillë dhe duke u zbatuar mbi punonjësit pa asnjë karakter selektiv përbën një arsye për ta konsideruar zgjidhjen e marrëdhenieve të punës pa shkaqe të arsyeshme.
  2. Puna rreth 29 vjet pa ndërprerje pranë punëdhënësit si sanitare dhe gjatë gjithë viteve të punës fakti i përkushtimit, dhe në ushtrimin e detyrave duke treguar përgjegjshmëri, besnikëri dhe ndershmëri. Këtë fakt e vërteton edhe kohëzgjatja e punës pranë punëdhësit, jo e vogël prej rreth 29 vitesh.
  3. Duke u nisur edhe nga mosha që kishte klientja, i duheshin edhe dy vite për të mbushur moshën për të dalë në pension dhe në një moshë dhe periudhë të tillë është pothuajse e pamundur gjetja e një mënyre tjetër punësimi.
  4. Nga ana e punëdhënësit nuk ishte zbatuar asnjë kriter selektiv lidhur me faktin e moshës së klientes I.L. në raport me punonjëset e tjera dhe fakti që kishte punuar për një periudhe prej 29 vjetësh duke mos marrë fare parasysh mundësinë e ndonjë lëvizje të mundshme edhe në ndonjë vend çfarëdo në mënyrë që të mund të arrinte moshën e pensionit.
  5. Por ajo që vlen të theksohet dhe që u vu në dukje edhe në kërkesë padinë e paraqitur në Gjykatë ishte fakti që klientja I.L. i përkiste komunitetit egjiptian dhe si e tillë ishte konsideruar nga ana e punëdhënësit si shtresë vulnerabël dhe në pamundësi për të reaguar ndaj veprimeve arbitrare dhe si e tillë në raport me personat e tjerë që punojnë pranë këtij institucioni në të njëjtin pozicion pune, ishte “preferuar” për të mos qenë pjesë e institucionit për arsye të komunitetit dhe racës së cilës i përkiste.

Po ashtu Neni 152 i Kodit të Punës parashikon që “Në përfundim të marrëdhënieve të punës që kanë zgjatur jo më pak se tre vjet, punëmarrësi përfiton shpërblim për vjetërsinë si në rastin e zgjidhjes së kontratës me afat të pacaktuar nga punëdhënësi.
Nëse kontrata zgjidhet pa shkaqe të arsyeshme, punëmarrësi ka të drejtë të ngrejë padi kundër punëdhënësit në gjykatë, brenda 180 ditëve nga dita e përfundimit të afatit të njoftimit.

U procedua për mbledhjen e të gjithë dokumentave të nevojshëm që do të shërbenin në këtë rast duke u marrë të gjithë dokumentat. Kjo u bë e mundur nëpërmjet dërgimit të një shkrese zyrtare ndaj institucionit ku ju kërkuan një kopje dokumentave që ndodheshin në dosjen e klientes pranë punëdhësit, pasi në momentin e ndërprerjes së marrëdhënies së punë, këto dokumenta nuk i ishin vendosur në dispozicion asaj. U bë e mundur po ashtu tërheqja e Librezës së Punës nga Zyra e Punës ku ajo ishte depozituar për të bërë të mundur përfitimin e asistencës sociale nga ana e klientes.

Pasi u mblodhën këto dokumenta u përpilua kërkesa për në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor Tiranë dhe u paraqit kërkesa në gjykatë.
 

Klienti H.K u paraqit në zyrën e TLAS për t’u këshilluar lidhur me problemin e tij. Ai i përkiste komunitetit Rrom dhe prej shumë vitesh jetonte dhe punonte si emigrant në shtetin Grek.

H.K ishte gjyshi biologjik i dy fëmijëve të mitur të moshës tetë dhe gjashtë vjeç. Këta fëmijë kishin ardhur në jetë nga martesa ligjorë e djalit të klientit H.K dhe bashkëshortes së tij. Ata të gjithë së bashku jetonin prej vitesh në shtetin Grek ku punonin dhe jetonin, por të papajisur me dokumenta të rregullta qëndrimi.

Si pasojë e një aksidenti djali i klientit H.K humb jetën, duke lënë pas bashkëshorten dhe dy fëmijë të mitur. Pas kësaj ngjarje rrethanat familjare ndryshojnë ndjeshëm. Nëna e fëmijëve, për shkak të një parregullsie me dokumentat detyrohet të kthehet në Shqipëri pa të drejtë kthimi në shtetin Grek për një periudhë pesë vjeçare. Ajo i lë fëmijët në Greqi për të jetuar me gjyshërit, pra klientin H.K dhe bashkëshorten e tij.

Me kalimin e kohës dhe me rritjen e fëmijëve njëkohësisht filluan të rriten e edhe nevojat e tyre dhe domosdoshmëria për të patur një kujdestar ligjor për t’i përfaqësuar, në kushtet që nëna e tyre e kishte të pamundur të ishte pranë tyre dhe në kushtet që ajo ishte në pamundësi për t’i marë fëmijët pranë saj.

Kështu për klientin H.K ishte e nevojshme të hapej një proces gjyqësor ku të kërkonte kujdestarinë ligjore për fëmijët e mitur në kushtet që babai i tyre kishte vdekur dhe nëna ishte në pamundësi për ta ushtruar përgjegjësinë e saj prindërore.

Duke parë rrethanat e çështjes u konstatua që në këtë rast interesi më i lartë i fëmijëve ishte që të kalonin në kujdestarinë ligjore të gjyshit të tyre, klientit H.K. Fëmijët e mitur kishin lindur në shtetin Grek dhe ishin të njohur me ambientin familjar dhe socaial atje, ata shkonin në shkollë dhe në kopësht, flisnin gjuhën greke dhe mernin edhe pension nga shteti Grek. Për këto arsye edhe nëna e fëmijëve ishte dakort që ishte në interesin më të lartë të fëmjëve të vazhdonin të jetonin në shtetin Grek, duke patur si kujdestar ligjor gjyshin e tyre, deri në kohën që ajo do të bëhëj e aftë ta ushtronte vetë përgjegjësinë prindërore.

Në këto kushte kishte vend të hapej procesi gjyqësor. Duke qënë se klienti H.K nuk kishte mundësi ekonomike ta përballonte një proces të tillë gjyqësor në shtetin Grek ku ishte dhe vendbanimi i fëmijëve, u vendos që procedura gjyqësore të zhvillohej në Shqipëri, në vendbanimin e kërkuesit, klientit H.K dhe të nënës së fëmijës.

Pas hapjes së çështjes në gjykatë, ishte e rëndësishme që të provonim me prova shkresore pretendimet tona, pra: “që për këta fëmijë që prej lindjes ishin kujdesur bashkarisht gjyshërit dhe prindërit. Pas vdekjes së babait bashkejetesa e fëmijëve më nënën e tyre është komplikuar, pasi kjo e fundit e ka patur dhe vazhdon ta ketë të pamundur të shkelë në territorin e shtetit Grek dhe si pasojë të jetojë me fëmijët. Fëmijët që prej lindjes kishin jetuar në shtetin Grek, ku dhe vazhdonin shkollën dhe aktivitetet e moshës së tyre. Aktualisht nëna biologjike e fëmijëve ishte në pamundësi për të ushtruar përgjegjësinë prindërore, për shkak se për arsye të cilat nuk vareshin prej saj ajo nuk jetonte dot pranë fëmijëve të saj dhe gjithashtu nuk i kishte mundësitë ekonomikë që të mbante fëmijët pranë saj.

Kjo situate i jepte mundesi pales kerkuese te perkujdesej si person i afert ne cilësinë e një kujdestari “de facto” per nevojat baze te te miturve, por mungesa e nje statusi ligjor te kesaj situate e pengonte atë që të realizonte ne menyre te plote te drejtat e tij në raport me institucionet shtetërore apo me të tretët në emër të fëmijëve”.

U deshën disa kohë deri sa të siguroheshin dokumentat e duhuar për procesin gjyqësor, pjesa më e madhe e të cilave duhet te mereshin në shtetin Grek sipas formës së kërkuar nga ligji.

Gjithashtu situata faktike u argumentua ne gjykate duke u bazuar ne keto parashikime ligjore:

  • Neni 2 i Kodit te Familjes parashikon se: “Prindërit, organet kompetente dhe gjykatat, ne vendimet dhe veprimtarinë e tyre, duhet te kenë si konsiderate parësore interesin me te larte te fëmijës”.
  • Neni 5 i K. te Familjes sanksionon se: “Çdo fëmijë, për një zhvillim te plote dhe harmonik te personalitetit, ka te drejte te rritet ne një mjedis familjar, ne një atmosfere gëzimi, dashurie dhe mirëkuptimi”.
  • Neni 224 i K. te Familjes parashikohet se: “Ne qofte se prindërit e fëmijës kane vdekur, janë ne pamundësi te ushtrojnë përgjegjësinë prindërore, fëmija mund t'i besohet një anëtari te familjes, një personi te caktuar si kujdestar, një familjeje kujdestare ose edhe një institucioni te përkujdesjes.
  • Ne këtë rast merret mendimi i sektorit te ndihmës dhe shërbimeve sociale, sipas dispozitave për kujdestarinë”.
  • Neni 227: “Përgjegjësia prindërore ndaj fëmijës se lindur jashtë martese
  • Përgjegjësia prindërore ndaj fëmijës se lindur jashtë martese ushtrohet nga prindi qe e ka njohur fëmijën si te tij. Ne qofte se ai është njohur nga te dy prindërit, përgjegjësinë prindërore e kane te dy prindërit……”
  • Neni 267 i K. Familjes sanksionon se: “Ne rast se nuk është caktuar kujdestar nga prindi qe ka ushtruar i fundit përgjegjësinë prindërore, gjykata i jep prioritet zgjedhjes se kujdestarit midis paraardhësve, personave te afërt te te miturit…..”
  • Neni 263: “Vendosja e kujdestarisë
  • Fëmijët e mitur vendosen ne kujdestari dhe gëzojnë mbrojtje te veçante nga shteti kur prindërit e tyre janë ne pamundësi për te ushtruar përgjegjësinë prindërore, për shkak se te dy prindërit kane vdekur ose nuk njihen, janë shpallur si te pagjetur, u është hequr përgjegjësia prindërore ose u është hequr zotësia për te vepruar, si dhe për çdo shkak tjetër te pranuar nga gjykata. Gjykate kompetente për vendosjen ne kujdestari te te miturit është ajo e vendbanimit ose vendqëndrimit te te miturit”.
  • Neni 269: “Kujdestaria mbi disa te mitur
  • Për te miturit qe janë vëllezër e motra caktohet një kujdestar i vetëm, përveç rastit kur rrethanat e veçanta kërkojnë domosdoshmërinë e caktimit te me shume se një kujdestari”

Pasi u administruan të gjitha provat shkresore ishte e nevojshme të behej edhe një akt ekspertimi psikologjik dhe një tjetër akt vlerësimi i kushteve sociale të nënës, e cila jetonte në Shqipëri. Për këto arsye u thirrën në gjykim një eksperte psikologe dhe një punonjëse sociale nga sektori i ndihmës dhe shërbimeve sociale pranë Bashkisë Tiranë. 

Ato vlerësuan që ishte në interesin më të lartë të fëmijëve të vendoseshin nën kujdesatrinë e gjyshit të tyre, duke sugjeruar gjetjen e cdo forme dhe menyre për të ruajtur marëdhenien afektive mes nënës biologjike dhe fëmijëve.

Ne këto kushte gjykata e pranoi kërkesën duke i vënë fëmijët e mitur nën kujdesatarinë e klientit H.K.